Huấn luyện sơ cấp cứu theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP và Thông tư 19/2016/TT-BYT

1. Tổng quan về Nghị định 44/2016/NĐ-CP

Nghị định 44/2016/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2016 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 7 năm 2016, quy định chi tiết một số điều của Luật an toàn, vệ sinh lao động về hoạt động kiểm định kỹ thuật an toàn lao động, huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động và quan trắc môi trường lao động. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, xác định rõ khung pháp lý cho hoạt động huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động nói chung, trong đó có nội dung huấn luyện sơ cấp cứu dành cho người lao động và lực lượng sơ cứu, cấp cứu tại cơ sở.

Việc tổ chức khóa học sơ cấp cứu tại doanh nghiệp hiện nay không chỉ xuất phát từ nhu cầu thực tế về an toàn lao động mà còn là yêu cầu bắt buộc theo quy định pháp luật hiện hành. 

Theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, đối tượng tham dự khóa huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động được phân chia thành sáu nhóm cụ thể. Nhóm 1 là người quản lý phụ trách công tác an toàn, vệ sinh lao động, với tổng thời gian huấn luyện tối thiểu 16 giờ. Nhóm 3 là người làm công tác an toàn, vệ sinh lao động, có tổng thời gian huấn luyện tối thiểu 48 giờ, trong đó bao gồm cả nội dung liên quan đến sơ cứu, cấp cứu tai nạn lao động. Nhóm 4 là người lao động làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động, với thời gian huấn luyện tối thiểu 24 giờ. Riêng nhóm 6, tức đối tượng tham gia mạng lưới an toàn, vệ sinh viên, ngoài nội dung huấn luyện chung còn được huấn luyện bổ sung về kỹ năng và phương pháp hoạt động, với thời gian tối thiểu thêm 4 giờ.

Một điểm đáng chú ý trong Nghị định 44/2016/NĐ-CP là quy định về điều kiện đối với tổ chức được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động huấn luyện. Cụ thể, tổ chức muốn được cấp giấy chứng nhận hạng cao hơn phải có ít nhất năm người huấn luyện cơ hữu phụ trách nội dung pháp luật và nội dung nghiệp vụ, trong đó bắt buộc phải có ít nhất một người chuyên trách huấn luyện sơ cứu, cấp cứu tai nạn lao động. 

Quy định này cho thấy nội dung huấn luyện sơ cấp cứu được xem là phần bắt buộc, không thể tách rời trong chương trình huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động do các đơn vị được cấp phép tổ chức. Nghị định 44/2016/NĐ-CP sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 140/2018/NĐ-CP, tuy nhiên phần khung phân loại đối tượng và thời gian huấn luyện tối thiểu về cơ bản vẫn được giữ nguyên tinh thần ban đầu.

2. Nội dung Thông tư 19/2016/TT-BYT về huấn luyện sơ cứu, cấp cứu

Thông tư 19/2016/TT-BYT của Bộ Y tế đi sâu vào nội dung chuyên môn liên quan trực tiếp đến khóa học sơ cấp cứu tại nơi làm việc. Thông tư này hướng dẫn quản lý vệ sinh lao động và sức khỏe người lao động, trong đó Điều 9 quy định cụ thể về huấn luyện sơ cứu, cấp cứu.

Theo Điều 9 Thông tư 19/2016/TT-BYT, đối tượng huấn luyện sơ cứu, cấp cứu bao gồm hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là người lao động nói chung, trừ trường hợp đã có giấy chứng nhận huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động theo quy định. Nhóm thứ hai là người được phân công tham gia lực lượng sơ cứu, cấp cứu tại cơ sở, tức đội ngũ trực tiếp xử trí khi có tai nạn lao động hoặc sự cố sức khỏe xảy ra tại nơi làm việc. Quy định này đặt ra yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp trong việc bố trí và huấn luyện lực lượng sơ cứu tại chỗ, không phân biệt quy mô hay ngành nghề hoạt động.

Về thời gian và nội dung huấn luyện, Thông tư 19/2016/TT-BYT quy định cụ thể tại Phụ lục 6 ban hành kèm theo, đồng thời yêu cầu việc huấn luyện lại được thực hiện hằng năm nhằm đảm bảo lực lượng sơ cứu, cấp cứu tại doanh nghiệp luôn cập nhật kiến thức và duy trì kỹ năng xử trí thành thạo. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với chu kỳ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động thông thường, bởi kỹ năng sơ cấp cứu đòi hỏi việc ôn luyện thường xuyên để đảm bảo phản xạ chính xác trong tình huống khẩn cấp thực tế.

Đáng chú ý, để cụ thể hoá hơn nữa nội dung huấn luyện sơ cứu, cấp cứu tại nơi làm việc, ngày 21 tháng 2 năm 2025, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 636/QĐ-BYT về Tài liệu huấn luyện sơ cứu, cấp cứu tại nơi làm việc. Văn bản này bổ sung, chi tiết hoá khung nội dung mà Thông tư 19/2016/TT-BYT đã đặt ra trước đó, giúp các đơn vị tổ chức khóa học sơ cấp cứu có căn cứ thống nhất khi xây dựng chương trình giảng dạy, đảm bảo tính đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

3. Yêu cầu đối với khóa học sơ cấp cứu tại doanh nghiệp

Căn cứ theo hai văn bản pháp lý nêu trên, một khóa học sơ cấp cứu đạt chuẩn dành cho doanh nghiệp cần đáp ứng đồng thời cả yêu cầu về an toàn, vệ sinh lao động theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP lẫn yêu cầu chuyên môn y tế theo Thông tư 19/2016/TT-BYT. Điều này có nghĩa là chương trình huấn luyện sơ cấp cứu không chỉ dừng lại ở việc trang bị kỹ năng thực hành đơn thuần, mà còn phải được xây dựng bởi đơn vị có đủ tư cách pháp lý, đội ngũ giảng viên đạt chuẩn và nội dung bám sát khung chương trình do cơ quan quản lý nhà nước ban hành.

Về phía đơn vị tổ chức, để được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, tổ chức phải chứng minh năng lực về người huấn luyện, chương trình huấn luyện và cơ sở vật chất tương ứng với phạm vi đăng ký. Đối với nội dung sơ cứu, cấp cứu, đơn vị bắt buộc phải có giảng viên chuyên trách, thường là bác sĩ hoặc nhân viên y tế có kinh nghiệm thực tiễn, đủ khả năng hướng dẫn học viên thực hành các kỹ thuật sơ cấp cứu cơ bản trên mô hình đạt chuẩn.

Về phía doanh nghiệp sử dụng lao động, việc tổ chức khóa học sơ cấp cứu định kỳ hằng năm cho lực lượng sơ cứu, cấp cứu tại cơ sở là nghĩa vụ bắt buộc theo Thông tư 19/2016/TT-BYT. Doanh nghiệp không tổ chức huấn luyện hoặc tổ chức huấn luyện không đúng quy định có thể bị xử phạt hành chính theo các quy định liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động, đồng thời phải chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố mà không có phương án xử trí sơ cấp cứu phù hợp.

Ngoài ra, nội dung khóa học sơ cấp cứu cần được điều chỉnh phù hợp với đặc thù ngành nghề của từng doanh nghiệp. Đối với đơn vị sản xuất, xây dựng, chương trình huấn luyện sơ cấp cứu cần tập trung vào các tình huống rủi ro đặc thù như tai nạn máy móc, điện giật, bỏng hóa chất. Trong khi đó, đối với khối văn phòng hoặc dịch vụ, nội dung huấn luyện sơ cấp cứu thường hướng đến các tình huống sức khỏe khẩn cấp thường gặp như ngất xỉu, dị ứng, hóc dị vật đường thở. Việc xây dựng chương trình sát với thực tế công việc giúp người lao động dễ tiếp thu và áp dụng kiến thức khi có tình huống xảy ra.

4. Ý nghĩa của việc tuân thủ quy định trong huấn luyện sơ cấp cứu

Tổ chức khóa học sơ cấp cứu đúng theo quy định tại Nghị định 44/2016/NĐ-CP và Thông tư 19/2016/TT-BYT mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động. Trước hết, doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ quy định sẽ tránh được rủi ro pháp lý và các khoản xử phạt hành chính có thể phát sinh trong quá trình thanh tra, kiểm tra về an toàn, vệ sinh lao động.

Bên cạnh đó, việc huấn luyện sơ cấp cứu bài bản, đúng chuẩn giúp nâng cao thực chất năng lực xử trí của lực lượng sơ cứu tại cơ sở, thay vì chỉ mang tính hình thức để đối phó quy định. Khi xảy ra tai nạn lao động hoặc sự cố sức khỏe khẩn cấp, đội ngũ được huấn luyện đúng chuẩn theo khung nội dung của Thông tư 19/2016/TT-BYT sẽ có khả năng xử trí kịp thời, chính xác, góp phần giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra.

Đối với người lao động, việc được tham gia khóa học sơ cấp cứu do đơn vị đủ điều kiện pháp lý tổ chức không chỉ giúp trang bị kỹ năng cần thiết mà còn đảm bảo giá trị pháp lý của giấy chứng nhận huấn luyện, phục vụ cho các mục đích liên quan đến hồ sơ an toàn lao động cá nhân. Đây cũng là căn cứ quan trọng khi doanh nghiệp thực hiện đánh giá, xếp loại công tác an toàn, vệ sinh lao động định kỳ theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.

Nghị định 44/2016/NĐ-CP và Thông tư 19/2016/TT-BYT là hai văn bản pháp lý cốt lõi mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng cần nắm rõ khi tổ chức huấn luyện sơ cấp cứu cho người lao động. Hiểu đúng và tuân thủ đầy đủ quy định sẽ giúp doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật, góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn, nơi người lao động được trang bị đầy đủ kỹ năng cần thiết để ứng phó với các tình huống khẩn cấp có thể xảy ra bất cứ lúc nào.