Hướng dẫn cách xử lý khi bị say nắng say nóng chuẩn y khoa

Xử lý khi bị say nắng say nóng là kiến thức cần thiết trong những ngày thời tiết nắng nóng kéo dài. Nếu không được sơ cứu kịp thời, người bị say nắng hoặc say nóng có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách nhận biết và xử lý đúng trong những phút đầu. Nắm vững quy trình sơ cứu sẽ giúp hạ thân nhiệt an toàn và bảo vệ sức khỏe cho nạn nhân.

Dấu hiệu nhận biết say nắng, say nóng cần xử lý ngay

Mặc dù đều do nhiệt độ môi trường tăng cao gây ra, say nắng và say nóng có biểu hiện khác nhau. Nhận biết sớm các dấu hiệu sẽ giúp lựa chọn cách xử lý khi bị say nắng say nóng phù hợp và kịp thời.

Dấu hiệu say nắng (Sốc nhiệt)

Say nắng là tình trạng nghiêm trọng khi thân nhiệt tăng trên 40°C, cơ thể mất khả năng tự điều hòa nhiệt. Người bệnh thường có da nóng, đỏ và khô, ít hoặc không còn tiết mồ hôi. Ngoài ra còn xuất hiện đau đầu dữ dội, hoa mắt, mạch nhanh, thở gấp và rối loạn ý thức.

Nếu không được xử trí ngay, người bị say nắng có thể co giật, hôn mê hoặc suy đa cơ quan. Đây là tình trạng cấp cứu y tế cần gọi 115 và đưa nạn nhân đến bệnh viện trong thời gian sớm nhất.

Dấu hiệu say nóng (Kiệt sức vì nhiệt)

Say nóng thường xảy ra sau khi làm việc hoặc vận động trong môi trường nhiệt độ cao khiến cơ thể mất nhiều nước và điện giải. Người bệnh có biểu hiện mệt mỏi, vã nhiều mồ hôi, da lạnh và tái, chóng mặt, buồn nôn hoặc chuột rút.

So với say nắng, say nóng ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn cần được xử lý kịp thời. Nếu không được bù nước và hạ nhiệt đúng cách, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt rất nguy hiểm.

Cách phân biệt say nắng và say nóng

Điểm khác biệt lớn nhất là say nắng thường khiến thân nhiệt tăng rất cao, da nóng đỏ và khô, trong khi người bị say nóng vẫn còn đổ nhiều mồ hôi. Say nắng cũng có nguy cơ gây rối loạn ý thức và tổn thương các cơ quan nhanh hơn.

Dù gặp tình trạng nào, người sơ cứu cũng cần nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi môi trường nóng và thực hiện các bước hạ nhiệt phù hợp. Không nên chủ quan vì các triệu chứng có thể diễn tiến nhanh chỉ trong thời gian ngắn.

5 bước xử lý khi bị say nắng say nóng khẩn cấp

Thực hiện đúng quy trình sơ cứu giúp hạ thân nhiệt an toàn, giảm nguy cơ biến chứng và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình điều trị.

Bước 1: Di chuyển nạn nhân đến nơi mát mẻ

Nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi khu vực có nắng gắt hoặc nhiệt độ cao. Ưu tiên chuyển vào bóng râm, phòng có điều hòa hoặc nơi thông thoáng để cơ thể bắt đầu tỏa nhiệt. Trong quá trình di chuyển, hạn chế để nạn nhân tiếp tục đi lại hoặc vận động nhiều. Nếu người bệnh chóng mặt hoặc lơ mơ, nên để nằm nghỉ ở tư thế thoải mái.

Bước 2: Nới lỏng quần áo

Cởi bớt quần áo dày, bó sát hoặc các vật dụng gây cản trở quá trình tỏa nhiệt như thắt lưng, khăn quàng hoặc áo khoác giúp nhiệt lượng trong cơ thể thoát ra ngoài nhanh hơn. Nếu có quạt hoặc luồng gió tự nhiên, có thể kết hợp để hỗ trợ làm mát. Tuy nhiên, không nên để nạn nhân nằm trực tiếp dưới ánh nắng hoặc trong không gian kín, nóng bức.

Bước 3: Làm mát cơ thể nhanh chóng

Dùng khăn sạch thấm nước mát lau toàn thân, đặc biệt tại các vị trí có nhiều mạch máu lớn như cổ, nách và bẹn. Có thể kết hợp quạt gió để tăng hiệu quả hạ thân nhiệt. Trường hợp có túi chườm mát, hãy đặt lên các vị trí này trong thời gian ngắn. Mục tiêu là giảm thân nhiệt từ từ, tránh làm lạnh đột ngột khiến cơ thể bị sốc.

Bước 4: Bổ sung nước và chất điện giải

Nếu nạn nhân còn tỉnh táo và có thể nuốt bình thường, hãy cho uống từng ngụm nhỏ nước mát, dung dịch oresol hoặc nước điện giải. Bù nước đúng cách giúp cải thiện tình trạng mất nước và hỗ trợ cân bằng điện giải. Không ép uống quá nhiều trong một lần vì có thể gây buồn nôn hoặc sặc. Với người bị lơ mơ hoặc hôn mê, tuyệt đối không cho uống nước để tránh nguy cơ sặc đường thở.

Bước 5: Theo dõi và gọi cấp cứu

Sau khi sơ cứu, tiếp tục theo dõi thân nhiệt, nhịp thở và tình trạng ý thức của nạn nhân. Nếu sốt cao không giảm, co giật, ngất, khó thở hoặc mất ý thức, cần gọi 115 ngay lập tức. Trong thời gian chờ nhân viên y tế, vẫn tiếp tục thực hiện các biện pháp làm mát cơ thể. Không tự ý cho nạn nhân sử dụng thuốc nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Bỏ túi ngay bí quyết: Say nắng, kiệt sức khi du lịch và cách xử trí kịp thời để có chuyến đi an toàn trọn vẹn. 

3 sai lầm có thể khiến tình trạng say nắng trở nên nghiêm trọng hơn

Bên cạnh việc thực hiện đúng cách xử lý khi bị say nắng say nóng, người sơ cứu cũng cần tránh những sai lầm có thể khiến tình trạng của nạn nhân trở nên nghiêm trọng hơn.

Không cho nạn nhân uống nước đá hoặc uống quá nhanh

Nhiều người nghĩ rằng nước đá sẽ giúp hạ nhiệt nhanh hơn. Tuy nhiên, uống nước quá lạnh hoặc uống liên tục với lượng lớn có thể khiến cơ thể bị co mạch, gây khó chịu và tăng nguy cơ sặc nếu nạn nhân đang mệt hoặc lơ mơ.

Thay vào đó, hãy cho nạn nhân uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc dung dịch oresol khi còn tỉnh táo. Đây là cách bổ sung nước và điện giải an toàn, đồng thời hạn chế các biến chứng không mong muốn.

Không tự ý dùng thuốc hạ sốt

Thuốc hạ sốt như Paracetamol hoặc Aspirin có tác dụng đối với sốt do nhiễm trùng, nhưng không có hiệu quả trong tình trạng tăng thân nhiệt do môi trường. Tự ý sử dụng thuốc không giúp hạ nhiệt mà còn có thể gây tác dụng phụ không cần thiết.

Ưu tiên lúc này là nhanh chóng làm mát cơ thể bằng các biện pháp vật lý và theo dõi sát tình trạng của nạn nhân. Nếu thân nhiệt vẫn không giảm hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

Không chườm đá trực tiếp lên da

Đặt đá lạnh trực tiếp lên diện rộng có thể khiến mạch máu dưới da co lại, làm giảm khả năng tỏa nhiệt của cơ thể. Ngoài ra, nhiệt độ quá thấp còn có nguy cơ gây tổn thương da nếu tiếp xúc trong thời gian dài.

Thay vì chườm đá, hãy sử dụng khăn ướt hoặc khăn mát lau tại các vị trí như cổ, nách và bẹn. Đây là phương pháp giúp cơ thể hạ nhiệt hiệu quả và an toàn hơn.

Biện pháp phòng ngừa say nắng, say nóng hiệu quả

Chủ động phòng ngừa là cách tốt nhất để giảm nguy cơ say nắng, say nóng, đặc biệt trong những ngày thời tiết nắng nóng kéo dài.

Hạn chế hoạt động ngoài trời vào thời điểm nắng gắt

Khoảng thời gian từ 10 giờ đến 16 giờ là lúc cường độ bức xạ nhiệt và tia UV ở mức cao. Nếu không thật sự cần thiết, nên hạn chế làm việc hoặc vận động ngoài trời trong khung giờ này. Trường hợp phải làm việc ngoài trời, nên bố trí thời gian nghỉ giữa các ca, tìm nơi có bóng mát và bổ sung nước thường xuyên để giảm nguy cơ mất nước.

Mặc trang phục phù hợp

Ưu tiên quần áo rộng rãi, thoáng khí và có màu sáng để hỗ trợ quá trình tỏa nhiệt. Đồng thời, nên sử dụng mũ rộng vành, kính mát hoặc ô khi di chuyển dưới trời nắng. Nếu phải làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, cần trang bị đầy đủ đồ bảo hộ theo yêu cầu nhằm hạn chế tác động của nhiệt lên cơ thể.

Uống đủ nước mỗi ngày

Cơ thể cần được bổ sung khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày, tùy theo cường độ vận động và điều kiện thời tiết. Không nên đợi đến khi khát mới uống vì lúc đó cơ thể đã bắt đầu thiếu nước. Khi lao động hoặc tập luyện dưới trời nóng trong thời gian dài, có thể bổ sung thêm dung dịch điện giải để bù lượng muối khoáng đã mất qua mồ hôi.

Kết luận 

Đừng chủ quan trước các dấu hiệu say nắng, say nóng, đặc biệt trong những ngày thời tiết oi bức. Ghi nhớ cách xử lý khi bị say nắng say nóng sẽ giúp bạn sơ cứu đúng và hỗ trợ nạn nhân kịp thời trước khi đến cơ sở y tế. Đăng ký khóa học sơ cấp cứu của Wellbeing để trang bị kỹ năng cần thiết cho bản thân và gia đình.