Bị rắn cắn có nên garô không? Hướng dẫn sơ cứu chuẩn

Bị rắn cắn có nên garô không luôn là chủ đề được nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về sơ cứu. Những quan niệm truyền miệng tồn tại từ lâu đôi khi khiến người sơ cứu lúng túng khi xử lý. Trong khi đó, mỗi thao tác ban đầu đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của nạn nhân. Trang bị kiến thức đúng sẽ giúp ứng phó an toàn và hiệu quả hơn.

Bị rắn cắn có nên garô không?

Không ít người lựa chọn garô ngay sau khi bị rắn cắn với hy vọng ngăn nọc độc lan khắp cơ thể. Tuy nhiên, phương pháp này có thực sự mang lại hiệu quả như nhiều người vẫn nghĩ?

Câu trả lời từ chuyên gia

Đối với câu hỏi bị rắn cắn có nên garô không, các chuyên gia đều khuyến cáo không nên garô siết chặt theo cách truyền thống. Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế, đây không còn là biện pháp sơ cứu được khuyến nghị trong hầu hết các trường hợp bị rắn cắn. Thay vào đó, người sơ cứu cần giữ nạn nhân bình tĩnh, hạn chế cử động và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế.

Khuyến cáo này được đưa ra dựa trên nhiều nghiên cứu về hiệu quả và mức độ an toàn của các phương pháp sơ cứu. Mục tiêu quan trọng nhất là làm chậm sự lan truyền của nọc độc mà vẫn đảm bảo lưu thông máu đến chi bị cắn, từ đó giảm nguy cơ biến chứng trước khi nạn nhân được điều trị chuyên sâu.

Vì sao không nên garô khi bị rắn cắn?

Garô siết chặt có thể làm tắc hoàn toàn dòng máu đến vùng bị rắn cắn. Khi chi không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất trong thời gian dài, các mô sẽ bị tổn thương, làm tăng nguy cơ hoại tử. Trường hợp nặng có thể phải cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ chi để bảo toàn tính mạng.

Ngoài ra, garô còn khiến nọc độc tích tụ tại vị trí bị cắn trong thời gian dài. Khi garô được tháo ra đột ngột, lượng nọc độc này có thể nhanh chóng đi vào tuần hoàn, làm tăng nguy cơ ngộ độc cấp, sốc và nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Đây là lý do phương pháp garô truyền thống không còn được khuyến khích trong sơ cứu rắn cắn.

Quy trình sơ cứu bị rắn cắn đúng cách

Thực hiện đúng các bước sơ cứu ngay từ đầu giúp làm chậm sự lan truyền của nọc độc và giảm nguy cơ biến chứng trước khi nạn nhân được đưa đến cơ sở y tế.

Bước 1: Bất động vùng bị cắn

Sau khi bị rắn cắn, cần trấn an nạn nhân và hạn chế tối đa mọi cử động. Vận động nhiều sẽ khiến nọc độc theo hệ bạch huyết và tuần hoàn lan nhanh hơn đến các cơ quan trong cơ thể.

Đặt chi bị cắn ở tư thế thoải mái và cố định bằng nẹp hoặc vật cứng nếu có. Trong quá trình di chuyển, nên giữ vùng bị cắn thấp hơn tim để góp phần làm chậm sự lan truyền của nọc độc.

Bước 2: Nới lỏng đồ đạc

Vết rắn cắn thường sưng nề sau một thời gian ngắn. Vì vậy, cần tháo bỏ nhẫn, vòng tay, đồng hồ, tất hoặc giày ngay khi có thể để tránh các vật dụng này siết chặt vào chi. Nếu không được tháo sớm, tình trạng phù nề có thể khiến việc lưu thông máu bị ảnh hưởng, đồng thời làm tăng đau và nguy cơ tổn thương mô tại vị trí bị cắn.

Đừng bỏ qua kiến thức sơ cứu khi bị ngộ độc thực phẩm. 

Bước 3: Băng ép bất động (khi có chuyên môn)

Trong một số trường hợp, băng ép bất động có thể được áp dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc người đã được đào tạo sơ cứu. Phương pháp này sử dụng băng thun co giãn quấn với lực vừa phải nhằm làm chậm sự di chuyển của nọc độc trong hệ bạch huyết.

Cần lưu ý băng ép bất động hoàn toàn khác với garô. Băng ép không làm ngừng lưu thông máu mà chỉ tạo áp lực vừa đủ lên chi. Nếu không nắm rõ kỹ thuật, không nên tự ý thực hiện để tránh gây ảnh hưởng đến tuần hoàn.

Bước 4: Vệ sinh vết thương

Có thể rửa nhẹ vùng bị rắn cắn bằng nước sạch hoặc xà phòng để loại bỏ bụi bẩn và giảm nguy cơ nhiễm trùng. Thao tác cần thực hiện nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh lên vết thương.

Sau khi vệ sinh, che phủ vết cắn bằng gạc sạch nếu có và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế. Không nên chậm trễ vì chỉ có điều trị chuyên khoa mới giúp đánh giá mức độ ngộ độc và chỉ định huyết thanh kháng nọc khi cần thiết.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh tuyệt đối khi sơ cứu bị rắn cắn 

Bên cạnh thắc mắc bị rắn cắn có nên garô không, nhiều cách sơ cứu truyền miệng khác cũng tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho nạn nhân. Tránh những sai lầm dưới đây sẽ giúp hạn chế biến chứng và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình điều trị.

Không rạch vết thương, hút nọc độc hoặc nặn máu

Nhiều người cho rằng rạch vết cắn hoặc hút nọc độc sẽ giúp loại bỏ chất độc ra khỏi cơ thể. Thực tế, những biện pháp này không có khả năng lấy được lượng nọc đáng kể, đồng thời làm tăng nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng.

Hút nọc độc bằng miệng còn khiến người sơ cứu đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm nếu trong khoang miệng có vết thương hở. Thay vì can thiệp vào vết cắn, hãy giữ nguyên hiện trạng và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế.

Không đắp lá cây, chườm đá hoặc bôi hóa chất

Các loại lá cây, thuốc dân gian hay hóa chất không có tác dụng trung hòa nọc độc. Ngược lại, chúng có thể làm vết thương nhiễm bẩn, gây bỏng da hoặc khiến bác sĩ khó đánh giá tình trạng tổn thương.

Tương tự, chườm đá lạnh cũng không được khuyến khích vì có thể làm giảm lưu thông máu tại chỗ và tăng nguy cơ tổn thương mô. Tốt nhất chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch và che phủ vết thương bằng gạc sạch nếu có.

Hướng dẫn di chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế

Sau khi hoàn thành các bước sơ cứu ban đầu, cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Việc vận chuyển đúng cách sẽ góp phần hạn chế nọc độc lan rộng trong quá trình di chuyển.

Quan sát rắn nếu bảo đảm an toàn

Nếu con rắn đã rời đi và không còn nguy cơ tấn công, hãy cố gắng ghi nhớ đặc điểm như màu sắc, kích thước, hoa văn hoặc hình dạng đầu. Nếu điều kiện cho phép, có thể chụp nhanh một bức ảnh từ khoảng cách an toàn. Những thông tin này giúp bác sĩ nhận diện loài rắn và cân nhắc sử dụng huyết thanh kháng nọc phù hợp.

Vận chuyển nạn nhân đúng cách

Trong quá trình di chuyển, nên để nạn nhân nằm hoặc ngồi yên, hạn chế tối đa cử động của chi bị cắn. Nếu có thể, hãy sử dụng cáng, xe lăn hoặc nhờ người hỗ trợ thay vì để nạn nhân tự đi bộ. Đồng thời, tiếp tục theo dõi các biểu hiện như sưng lan rộng, khó thở, buồn nôn hoặc rối loạn ý thức để thông báo cho nhân viên y tế khi đến bệnh viện.

Giải đáp các câu hỏi thường gặp khi sơ cứu bị rắn cắn 

Bên cạnh thắc mắc bị rắn cắn có nên garô không, nhiều người vẫn còn băn khoăn về cách sơ cứu và thời gian đưa nạn nhân đi cấp cứu. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp cùng lời giải đáp từ góc độ y khoa.

Băng ép bất động khác gì so với garô?

Garô chặn gần như hoàn toàn dòng máu đến chi, còn băng ép bất động chỉ tạo áp lực vừa phải để làm chậm sự di chuyển của nọc độc trong hệ bạch huyết mà vẫn duy trì tuần hoàn máu. Đây là hai kỹ thuật hoàn toàn khác nhau và không nên nhầm lẫn.

Thời gian vàng để đưa nạn nhân đi cấp cứu là bao lâu?

Người bị rắn cắn nên được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 1-4 giờ đầu. Không nên chờ triệu chứng xuất hiện rõ hoặc tự điều trị tại nhà vì có thể làm chậm quá trình cấp cứu.

Kết luận 

Mỗi thao tác trong những phút đầu sau khi bị rắn cắn đều có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Vì vậy, hiểu đúng bị rắn cắn có nên garô không và áp dụng quy trình sơ cứu phù hợp là điều cần thiết. Đăng ký khóa học sơ cấp cứu của Wellbeing để học cách xử lý đúng trong các tình huống khẩn cấp