Các khóa học đã đăng ký

Bằng cách nào não có thể lấy năng lượng? | Wellbeing

BS Nguyễn Hoàng Nguyên | Điều phối Dự án Sơ cứu nhanh – Giành sự sống

Tổ chức Giáo dục sức khỏe Wellbeing

Não hoạt động rất nhiều ngay cả lúc chúng ta nghỉ ngơi, do đó não cần được cung cấp một lượng lớn năng lượng. Và không giống với các cơ quan trong cơ thể, năng lượng cung cấp cho não phải diễn ra một cách liên tục, nếu bị gián đoạn có thể gây bất tỉnh hoặc nguy hiểm hơn là tử vong.

tuan-hoan-nao-wellbeing

1. Não lấy năng lượng như thế nào?

Não bộ chỉ nặng bằng 2% trọng lượng cơ thể (tương đương khoảng 1,4 – 1,5kg) nhưng lại chiếm tới 15% chuyển hóa của cơ thể ngay cả trong trạng thái nghỉ ngơi. Như vậy, ngay cả lúc nghỉ ngơi thì chuyển hóa của não bộ cũng cao gấp 7,5 lần chuyển hóa chung của toàn bộ cơ thể.

Trong não bộ, tế bào nơ-ron tiêu thụ năng lượng nhiều hơn tế bào thần kinh đệm. Do đó, chuyển hóa của não xảy ra chủ yếu ở nơ-ron chứ không phải ở các tế bào thần kinh khác. Năng lượng được nơ-ron sử dụng trong việc truyền đi tín hiệu thần kinh và tái cân bằng nồng độ ion về mức bình thường. Khi não bộ hoạt động nhiều trong suy nghĩ, sáng tạo… thì chuyển hóa của nơ-ron sẽ tăng lên nhiều lần. Năng lượng cho não được cung cấp chủ yếu bởi oxy và glucose.

2. Vì sao não cần oxy nhiều hơn cơ quan khác?

Nhiều cơ quan trong cơ thể có thể chịu được tình trạng thiếu oxy trong nhiều phút, thậm chí nhiều giờ. Các cơ quan này có khả năng dự trữ oxy đồng thời cũng có khả năng chuyển hóa mà không cần kết hợp với oxy (chuyển hóa yếm khí). Các tế bào thần kinh trong não lại không có khả năng chuyển hóa yếm khí, do đó não cần cung cấp rất nhiều năng lượng. Ngoài ra, lượng oxy dự trữ trong não rất ít làm cho hoạt tính của nơ-ron phụ thuộc hoàn toàn vào sự cung cấp oxy từ máu. Do vậy, nếu máu không lên não hoặc thiếu oxy trong máu từ 5 – 10 giây cũng có thể gây bất tỉnh.

hong-cau-wellbeing

3. Glucose cung cấp năng lượng cho não như thế nào?

Trong các điều kiện bình thường, hầu hết năng lượng cung cấp cho hoạt động của nơ-ron là từ glucose trong máu. Tương tự với oxy, glucose do máu mang tới não và rất ít được chuyển thành glycogen dự trữ tại não.

Việc glucose đi vào tế bào nơ-ron không phụ thuộc vào insulin. Điều này giải thích tại sao ở bệnh nhân tiểu đường nặng, lượng insulin sấp xỉ bằng không thì glucose vẫn vào được nơ-ron và ý thức của bệnh nhân không bị thay đổi. Khi bệnh nhân đái tháo đường bị hạ đường huyết thì lượng đường cung cấp cho hoạt động của não bị thiếu hụt, dẫn đến những rối loạn về hoạt động trí óc và ý thức. Điều này cũng giống như khi tiêm quá liều insulin, lượng insulin lớn làm cho glucose chuyển nhanh vào các loại tế bào khác không phải là nơ-ron. Rối loạn ý thức là một trong những biểu hiện của quá liều insulin.

Xem thêm

Đái tháo đường và phân loại

Tiêm insulin cho người đái tháo đường ở vị trí nào tốt nhất

Thiếu oxy là hiện tượng như thế nào?

X
Hỏi-đáp
Đăng ký ngay