Dịch
QUY ĐỊNH VẬN HÀNH NỒI HẤP, LÒ HƠI, MÁY CƠ KHÍ
Quy định vận hành nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí yêu cầu người vận hành phải được đào tạo, có chứng chỉ, tuân thủ quy trình kỹ thuật, thực hiện đúng các biện pháp an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí. Việc vận hành các thiết bị này phải tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động (QCVN 01:2008/BLĐTBXH).
1. Tầm quan trọng của việc tuân thủ quy chuẩn an toàn công nghiệp
Trong hệ thống sản xuất công nghiệp, nồi hấp, lò hơi và máy cơ khí là các thiết bị giữ vai trò then chốt, trực tiếp tạo ra năng lượng, áp suất và lực cơ học cho toàn bộ dây chuyền. Việc bảo đảm an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí vì vậy không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là yêu cầu bắt buộc về pháp lý và quản trị rủi ro.
Thực tiễn đã ghi nhận nhiều tai nạn lao động nghiêm trọng xuất phát từ việc vận hành sai quy trình, bỏ qua cảnh báo an toàn, không tuân thủ chế độ kiểm định, bảo dưỡng. Sự cố nổ nồi hơi, vỡ bình chịu áp lực, kẹt cuốn máy cơ khí đều gây hậu quả lớn về con người, tài sản và môi trường. Do đó, tuân thủ đầy đủ các quy định về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sản xuất ổn định, bền vững.
Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được ban hành nhằm thiết lập một hệ thống yêu cầu đồng bộ, từ con người, thiết bị, quy trình đến công tác giám sát, kiểm định. Việc thực hiện nghiêm các quy định này giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa sự cố, nâng cao độ tin cậy của thiết bị và duy trì môi trường lao động an toàn.
2. Tiêu chuẩn và điều kiện đối với người vận hành thiết bị
Theo các văn bản pháp luật hiện hành, người trực tiếp vận hành nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực thuộc nhóm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí. Việc bố trí nhân sự không đủ điều kiện chuyên môn và chứng chỉ là vi phạm quy định về an toàn lao động. Do đó, không phải bất kỳ nhân sự nào cũng được phép tiếp cận và điều khiển các thiết bị này. Tại mục 8.1, QCVN: 01 - 2008/BLĐTBXH Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về an toàn lao động Nồi hơi và Bình chịu áp lực quy định:
8.1. Người vận hành nồi hơi, bình chịu áp lực phải được đào tạo, huấn luyện về nghiệp vụ nêu tại Điều 5.1.8 của Quy chuẩn này được quy định như sau:
+ Đào tạo qua các trường chuyên ngành, cơ sở dạy nghề, trung tâm huấn luyện, cơ quan kiểm định, cơ sở chế tạo;
+ Đào tạo, huấn luyện tại cơ sở; mở lớp tập trung hoặc trong quá trình tiếp nhận, lắp đặt, vận hành thử nghiệm nồi hơi, bình chịu áp lực.
…
8.1.2. Nội dung đào tạo:
+ Kiến thức cơ bản về nồi hơi, bình chịu áp lực, chuyên sâu về thiết bị được vận hành;
+ Thực tập thực tế kỹ năng vận hành, xử lý sự cố thường gặp;
+ Kiểm tra, sát hạch.
8.1.3. Cấp bằng nghề, chứng chỉ nghề, giấy chứng nhận huấn luyện an toàn về nghiệp vụ:
+ Việc cấp bằng nghề, chứng chỉ nghề phải do cơ sở có chức năng nêu tại Mục 5.1.8 thực hiện và phải tuân thủ theo quy định hiện hành của Nhà nước về dạy nghề.
+ Người vận hành chính nồi hơi sản xuất điện - nhiệt phải có bằng nghề, các nồi hơi khác phải có chứng chỉ nghề.
…
Cụ thể tại Mục 5.1.8 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01:2008/BLĐTBXH có quy định thì chỉ được bố trí người từ 18 tuổi trở lên, đủ sức khoẻ; đã qua đào tạo, huấn luyện về nghiệp vụ (theo quy định tại Điều 8.1 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01:2008/BLĐTBXH), được huấn luyện an toàn có kiểm tra sát hạch đạt yêu cầu theo quy định của pháp luật về huấn luyện an toàn, được chủ cơ sở cấp thẻ an toàn lao động và giao nhiệm vụ bằng văn bản vào vận hành nồi hơi, bình chịu áp lực.
Theo đó, người vận hành bắt buộc phải trải qua các khóa đào tạo nghề nghiệp về kỹ thuật vận hành thiết bị áp lực và được cấp bằng nghề, chứng chỉ nghề tương ứng. Việc tuân thủ đầy đủ các điều kiện bảo đảm an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí là yếu tố quan trọng góp phần giảm thiểu nguy cơ tai nạn và nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản lý vận hành thiết bị công nghiệp.
3. Quy định vận hành nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí an toàn và hiệu quả
3.1 Quy định chung
Người sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực phải lập sổ theo dõi quản lý. Trong đó, bắt buộc có các nội dung: Lịch bảo dưỡng, tu sửa, kiểm tra vận hành, kiểm định... Tổ chức thực hiện kiểm tra vận hành, kiểm định đúng thời hạn.
Không được đưa vào vận hành các thiết bị đã quá thời hạn kiểm định. Không cho phép sử dụng áp kế chưa được kiểm định hoặc đã quá thời hạn kiểm định; van an toàn không bảo đảm, mất niêm phong hoặc chưa được kiểm định hiệu chỉnh hoặc đã quá thời hạn kiểm định. Việc sử dụng thiết bị không đủ điều kiện kỹ thuật là vi phạm nghiêm trọng quy định về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí.
Người sử dụng phải căn cứ vào hướng dẫn sử dụng của người chế tạo, tiêu chuẩn Việt Nam về kỹ thuật an toàn hiện hành, tình trạng, chế độ làm việc thực tế của nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực để xây dựng lịch bảo dưỡng, tu sửa trong đó nêu rõ thời gian, chi tiết phải kiểm tra để bảo dưỡng, tu sửa, thay thế.
Người sử dụng phải căn cứ vào hướng dẫn sử dụng của người chế tạo, tiêu chuẩn Việt Nam về kỹ thuật an toàn hiện hành và đặc điểm riêng của thiết bị, xây dựng và ban hành nội quy, quy trình vận hành an toàn cho từng loại thiết bị. Nội dung quy trình phải thể hiện rõ các bước thao tác, giới hạn làm việc cho phép, biện pháp xử lý sự cố và yêu cầu về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí. Quy trình này phải được phổ biến, niêm yết tại nơi vận hành để người lao động dễ theo dõi và thực hiện.
Tại khu vực đặt thiết bị phải trang bị đầy đủ phương tiện phòng cháy chữa cháy, hệ thống chống sét, phương án ứng phó sự cố, bảo đảm sẵn sàng xử lý các tình huống khẩn cấp, hạn chế rủi ro đối với con người và tài sản.
3.2. Quy định về vận hành
Người vận hành phải có giấy chứng nhận vận hành nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực do cơ quan có thẩm quyền cấp. Trong suốt thời gian thiết bị hoạt động, người vận hành phải thường xuyên theo dõi các thông số kỹ thuật, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường để xử lý theo quy trình, bảo đảm an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí.
Người vận hành không được làm việc riêng hoặc rời vị trí khi thiết bị đang hoạt động. Mọi sự cố, dù nhỏ, đều phải ghi chép đầy đủ vào sổ nhật ký vận hành và báo cáo người phụ trách để có biện pháp xử lý kịp thời. Không được bố trí lao động nữ trực tiếp vận hành nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực.
Cho phép nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực làm việc với môi chất không độc hại, không dễ cháy nổ hoạt động không cần có người vận hành trực tiếp nếu nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực được trang bị hệ thống tự động, hệ thống tín hiệu, bảo vệ đảm bảo chế độ làm việc bình thường hoặc tự động ngừng hoạt động khi chế độ làm việc nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực bị trục trặc có thể dẫn đến sự cố.
Đối với các thiết bị được trang bị hệ thống tự động, hệ thống bảo vệ và cảnh báo, người vận hành phải xây dựng quy trình kiểm tra định kỳ nhằm bảo đảm các hệ thống này luôn hoạt động chính xác, đáp ứng yêu cầu về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí trong quá trình sử dụng.
Chất lượng nước cấp cho nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực phải đảm bảo đúng quy định của người thiết kế, chế tạo nhưng không được thấp hơn tiêu chuẩn Việt Nam về kỹ thuật an toàn hiện hành cho loại nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực đó.
Kiểm định lò hơi định kỳ giúp phát hiện sớm các rủi ro, từ đó khắc phục và giảm thiểu các thiệt hại liên quan tới sự cố nồi hơi. Ảnh: Internet
3.3. Quy định về bảo dưỡng, tu sửa
Cần phải thực hiện bảo dưỡng, tu sửa nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực định kỳ theo lịch đã xây dựng và ban hành. Bảo dưỡng, tu sửa định kỳ là một trong những nội dung quan trọng nhằm duy trì tình trạng kỹ thuật ổn định và bảo đảm an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí. Các công việc này phải do người có chuyên môn, trình độ, kinh nghiệm và giấy chứng nhận hợp lệ thực hiện.
Kết quả bảo dưỡng, sửa chữa phải được ghi đầy đủ vào sổ theo dõi, làm cơ sở cho công tác kiểm định và đánh giá mức độ an toàn của thiết bị. Nếu có thay đổi về kết cấu, dung tích, áp suất, nhiệt độ, môi chất, vị trí đặt nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực thì phải làm thủ tục kiểm định lại và đăng ký lại theo quy định.
3.4. Quy định về nạp môi chất
Việc nạp khí (khí nén, khí hoá lỏng, khí hoà tan, ...) vào chai, bồn bể, thùng phải do người có chức năng nạp khí và được huấn luyện về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí thực hiện.
Người nạp khí, bảo quản, vận chuyển chai, bồn, thùng đã nạp khí phải tuân thủ các quy định của tiêu chuẩn Việt Nam về kỹ thuật an toàn hiện hành cho những công việc liên quan.
Người sử dụng khí nạp trong chai, bồn, thùng ngoài việc thực hiện các quy định của tiêu chuẩn Việt Nam về kỹ thuật an toàn hiện hành còn phải tuân thủ hướng dẫn sử dụng của người nạp hoặc người bán khí.
3.5. Quy định về xử lý sự cố
Khi xảy ra sự cố, người vận hành phải ngay lập tức ngừng hoạt động của nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực, cắt nguồn năng lượng, đóng các van an toàn, van cắt, van điều khiển, báo ngay cho người phụ trách và cơ quan có thẩm quyền.
Người phụ trách phải tổ chức xử lý sự cố, khắc phục hậu quả, bảo vệ hiện trường, thu thập tài liệu, chứng cứ, lập biên bản điều tra sự cố theo mẫu quy định, báo cáo cơ quan có thẩm quyền và cơ quan kiểm định kỹ thuật an toàn lao động.
Cơ quan kiểm định kỹ thuật an toàn lao động có trách nhiệm tham gia điều tra nguyên nhân, đánh giá mức độ rủi ro và đề xuất biện pháp khắc phục, phòng ngừa tái diễn sự cố theo quy định pháp luật.
Nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí và các thiết bị áp lực là những thiết bị có vai trò quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tai nạn lao động nghiêm trọng. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy trình nội bộ về an toàn khi sử dụng nồi hấp, lò hơi, máy cơ khí là yêu cầu bắt buộc đối với mọi cơ sở sản xuất. Hãy luôn ghi nhớ rằng trong môi trường công nghiệp, an toàn không phải là khẩu hiệu, đó là hành động tuân thủ kỷ luật mỗi ngày.
Bài viết tham khảo từ các nguồn:
1. Thư viện pháp luật, Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01:2008/BLĐTBXH, truy cập:
2. Trung tâm kiểm định an toàn thiết bị Việt Nam, Quy định an toàn vận hành lò hơi, truy cập:
https://kiemdinhisc.com/thong-tin/quy-dinh-an-toan-van-hanh-lo-hoi
3. Công ty cổ phần NAAN, Quy định về an toàn lao động nồi hơi và bình chịu áp lực, truy cập:
https://naangroup.com/blogs/news/quy-dinh-ve-an-toan-lao-dong-noi-hoi-va-binh-chiu-ap-luc
